woWolof

Liggéeyu jamono jii ak jafe-jafe yi am ci environmaa bi ci butéelu naan yi

Jul 06, 2025

Bayil ab bataaxal

Butéelu naan yi dañu nekk luñu mënul baña am bis bu nekk ci àdduna bi, moo tax leegi yamul ci nekk resinto bu yomb ndax seen jëmmal, seen macceer ak ni ñu leen di jëfandikoo. Liko dalee ci plastik dem ba ci weer, ak li ñuy jëfandikoo benn yoon ba ci li ñuy jëfandikoowaat, jëm kanam gi am ci butéelu naan yi dafay wane ekilibre bu jafee xam bi am ci diggante jëfi konsomatër yi, jëm kanam gi ci xarala yi, ak aar environmaa bi.

 

Fi ñu tolli nii, butéelu naan yi gëna bari ci marse bi plastik (lu melni PET) ak weer lañu leen di defaree. Butéelu PET ñoo ëpp doole ci marse emballage bi ndax seen woyof, duñu yàqu, te seen njëg yomb na. Waaye, suñu leen jëfandikoo fu nekk dafay indil environmaa bi jafe-jafe yu metti. Lu tollu ci fukki milyaari butéelu plastik lañuy sànni ci àdduna bi at mu nekk, te genn-wàll ci ñoom lañuy rësikle. Li ci des dafay mujjee nekk ci sën yi wala ci environmaa bi, di tilimal suuf si ak ndox mi. Waaye butéelu weer yi ñoo gëna baax ci environmaa bi, te mën nañu leen rësikle lu bari, waaye seen diisaay ak seen yomba dagg moo tax ñu mën ko yóbbu.

Ci at yii ñu weesu, ginaaw bi nit ñi gënee xam environmaa bi, ñu ngi wéy di gëna suqali jëmmal buteelu naan yi ak sistemu rësiklaas yi. Defarkati mbir yu bari tàmbali nañu jëfandikoo mbir yu mëna yàqu wala ñu dugal ay pexe ngir wàññi polusioŋ biy bawoo ci plastik. Ñu ngi ñaax ñiy konsome ñu tànn ndox muñ mëna ak wara rësikle wala ñu indi seen bopp butéelu ndox ngir wàññi li ñuy faral di jëfandikoo butéelu ndox yuñy jefandikoo benn yoon kese. Rax ci dolli, xaralay rësiklaas yu xarañ yi, lu ci melni decomposition chimik, mën nañu soppi butéelu plastik yiñ sànni def leen ay mbir yu bees, gëna yombal jëfandikoo gi.

Ci ëlëg, xeetu butéelu naan gi dafay gëna fësal dundal. Ci wàllu xarala yu bees ak tegtali politik, ñu ngi seentu liggéeyukaay bi mu wàññi loraange yi mu mëna jural environmaa bi, boole ci fexe ba liggéey bi yomb. Butéelu naan yi bokku ñu ci produit njaay rek, waaye dañu bokk ci mbir yu am solo ci jafe-jafe environmaa bi ci àdduna bi. Seen yokkute dina am njeexital yu am solo ci yokkuteg siwilisasioŋ ekoloji.

Yonnee nga laaj